Амьтан


Амьтны аймаг

            Нийслэл хот, түүний орчмын нутаг А.Г.Банниковын хөхтөн амьтны газар зүйн мужлалын хувьд Хэнтий, Монгол дагуурын тойргийн шинжийг илэрхийлнэ.

            Энэ нутагт тархсан сээртэн амьтдыг бүртгэж үзэхэд  одоогийн байдлаар 38 зүйл сүүгээр бойжигчид, 78 зүйл шувуу, 3 зүйл загас,  2 зүйл хоёр нутагтан, 2 зүйл хэвлээр явагчид байгаа боловч ихэнх нь тоо толгойн хувьд ховор байдаг.

Тэдгээрийн дотроос шавж идэшт шувуудын тэжээлд өртдөг олон зүйл шавж, тэдгээрийн авгалдай, хүүхэлдэй жилийн янз бүрийн улиралд харилцан адилгүй тоо толгойтой байх ба судалгаанаас харахад хос далавчтан, шулуун далавчтан, хайрсан далавчтан, хатуу далавчтаны багийн шавжууд зонхилно.

 

            Хөхтөн амьтад

Улаанбаатар хот, түүний орчмын хөхтөн амьтдын судалгаанаас (Банников, 1954., Дуламцэрэн 1980, 1988., Таракановский, 1988) авч үзвэл зуслангийн бүсэд 38 орчим зүйл хөхтөн (дагуурын зараа, чандага туулай, бор гөрөөс, саарал чоно, шар үнэг, халздай дорго, өмхий үен, солонго үен, ойн булга,  г.м томоохон хөхтнөөс эхлээд дагуур огодой, сүүлэрхэг зурам, замба жирх, хөхвөр олби, ширгийн  оготно, гэрийн хулгана, улаан ойго г.м мэрэгчид) байгаа боловч тоо толгойн хувьд ихэд ховордсон бөгөөд голын далан болон сөөг бут, дэрсний нөмрөөр амьдарч махчин шувуудын идэш тэжээлийн хэлхээнд багтана.

Бидний ажиглалтаар газарт үүр засдаг буюу ил задгай өндөгөө орхидог шувуудын өндөг, ангаахай дэгдээхэйг өмхий үен (өмхий хүрэн),  шар үнэг идэхээс гадна сүүлийн үед хэт олширч зэрлэгшсэн нохой, муур бүр ч илүү сүйтгэж байна.

Манул мий

Ойн улаан оготно

 

Азийн хулгана

 

Зуслангийн бүсийн хөхтөн атьтад

Д/д

Латин нэр

Зүйлийн нэр

Олон улсын үнэлгээ

Бүс нутгийн үнэлгээ

Тархалт

МУ-ын улаан ном 1997

Баг Мэрэгчтэн

Овог Хэрэмийхэн

1

Marmota sibirica

Монгол тарвага

Анхааралд өртхөөргүй

Устаж болзошгүй

Ховор

-

2

Pteromys volans

Хөхвөр олби

Ховордож болзошгүй

Мэдээлэл дутмаг

Ховор

-

3

Sciurus vulgaris

Бараан хэрэсм

Ховордож болзошгүй

Ховордож болзошгүй

Ховор

-

4

Spermophilus undulatus

Сүүлэрхэг зурам

Анхааралд өртхөөргүй

Анхааралд өртхөөргүй

Элбэг

-

5

Tamias sibiricus

Замба жирх

Анхааралд өртхөөргүй

Анхааралд өртхөөргүй

Элбэг

-

Овог Алагдааганыхан

6

Allactaga sibirica

Сибир алагдаага

Анхааралд өртхөөргүй

Анхааралд өртхөөргүй

Элбэг

-

Овог Шишүүхэйнхэн

7

Cricetulus barab-nsis

Хөх шишүүхэй

Анхааралд өртхөөргүй

Анхааралд өртхөөргүй

Элбэг

-

Овог Оготныхон

8

Alticola semicanus

Хадны баргачин

Анхааралд өртхөөргүй

Анхааралд өртхөөргүй

Ховор

-

9

Clethrionomys rufocanus

Ойн хүрэн оготно, хүрэндүү ойго

Анхааралд өртхөөргүй

Анхааралд өртхөөргүй

Ховор

-

10

Clethrionomys rutilus

Ойн улаан оготно,  улаан ойго

Анхааралд өртхөөргүй

Анхааралд өртхөөргүй

Ховор

-

11

Microtus gregalis

Хэргэлзий оготно

Анхааралд өртхөөргүй

Анхааралд өртхөөргүй

Элбэг

-

12

Microtus maximowiczii

Ширгийн оготно

Анхааралд өртхөөргүй

Мэдээлэл дутмаг

Ховор

-

13

Microtus mongolicus

Монгол оготно

Анхааралд өртхөөргүй

Анхааралд өртхөөргүй

Элбэг

-

14

Microtus oeconomus

Мэхээрч оготно

Анхааралд өртхөөргүй

Анхааралд өртхөөргүй

Элбэг

-

15

Apodemus peninsulae

Азийн хулгана, модон галай

Анхааралд өртхөөргүй

Анхааралд өртхөөргүй

Элбэг

-

 Овог Номингийхон

16

Myospalax aspalax

Сохор номин

Анхааралд өртхөөргүй

Мэдээлэл дутмаг

-

-

Баг Туулайтан

Овог Огдойхон

17

Ochotana daurica

Дагуур огдой

Анхааралд өртхөөргүй

Анхааралд өртхөөргүй

Элбэг

-

18

Ochotana hyperborea

Асганы огдой

Анхааралд өртхөөргүй

Анхааралд өртхөөргүй

Элбэг

-

Овог Туулайнхан

19

Lepus timidus

Чандага туулай

Анхааралд өртхөөргүй

Анхааралд өртхөөргүй

Элбэг

-

20

Lepus toloi

Бор туулай

Анхааралд өртхөөргүй

Анхааралд өртхөөргүй

Элбэг

-

Баг Зараатан

Овог Зарааныхан

21

Mesechinus dauuricus

Дагуур зараа

Анхааралд өртхөөргүй

Анхааралд өртхөөргүй

Элбэг

-

Баг Шавж идэштэн

Овог Атаахайнхан

22

Sorex daphaenodon

Бэсрэг атаахай

Анхааралд өртхөөргүй

Анхааралд өртхөөргүй

Элбэг

-

23

Sorex minutissimus

Өөдсөн атаахай

Анхааралд өртхөөргүй

Мэдээлэл дутмаг

Ховор

 

Баг Гар далавчтан

Овог Багваахайнхан

24

Eptesicus nilssoni

Умардын сармаахай, умардын сарсаахай

Анхааралд өртхөөргүй

Анхааралд өртхөөргүй

Элбэг

 

25

Myotis brandti

Ойсог багваахай

Анхааралд өртхөөргүй

Мэдээлэл дутмаг

Ховор

 

26

Myotis daubentonii

Уссаг багваахай

Анхааралд өртхөөргүй

Анхааралд өртхөөргүй

Элбэг

 

27

Myotis mystacianus

Сахалт багваахай

Анхааралд өртхөөргүй

Анхааралд өртхөөргүй

Элбэг

 

Баг Махчтан

Овог Мийнхэн

28

Lynx lynx

Еврази шилүүс, буурал шилүүс

Ховордож болзошгүй

Ховордож болзошгүй

Ховор

Ховор

29

Otocolobus manul

Мануул мий

Ховордож болзошгүй

Ховордож болзошгүй

Ховор

 

Овог Чонынхон

30

Canis Lupus

Саарал чоно

Анхааралд өртхөөргүй

Ховордож болзошгүй

Ховор

 

31

Vulpes vulpes

Шар үнэг

Анхааралд өртхөөргүй

Ховордож болзошгүй

Ховор

 

Овог Суусрынхан

32

Meles meles

Халздай дорго

Анхааралд өртхөөргүй

Анхааралд өртхөөргүй

Элбэг

 

33

Mustela altaica

Солонго үен

Анхааралд өртхөөргүй

Анхааралд өртхөөргүй

Элбэг

 

34

Mustela erminea

Цагаан үен

Анхааралд өртхөөргүй

Анхааралд өртхөөргүй

Элбэг

 

35

Mustela nivalis

Хотны үен

Анхааралд өртхөөргүй

Анхааралд өртхөөргүй

Элбэг

 

36

Mustela sibirica

Ойн солонго

Анхааралд өртхөөргүй

Анхааралд өртхөөргүй

Элбэг

 

Баг Туурайтан

Овог Бугынхан

37

Capreolus pygargus

Бор гөрөөс

Анхааралд өртхөөргүй

Анхааралд өртхөөргүй

Элбэг

 

38

Cervus elaphus

Халиун буга

Анхааралд өртхөөргүй

Устаж байгаа

Ховор

Ховор

 

 

 

Шувуу:

            Болдбаатар нарын (1972-2013) судалгаагаар Улаанбаатар хотын зуслангийн бүс нутагт 78 зүйл шувуу тэмдэглэгджээ. (Хүснэгт 2). Эдгээр шувуудыг оршин байх хэлбэрээр нь авч үзвэл суурин 28,  нүүдлийн 50 зүйл шувуу байгаа бөгөөд тэдгээрийн 44 зүйл мод буттай газарт, 16 зүйл нь ус намгархаг нутагт, 12 зүйл хээр талын шинжтэй ба 6 зүйл хад чулуурхаг газарт амьдарна. Дээр өгүүлсэн 78 зүйл шувуунаас 9 зүйл нэн ховор, 31 зүйл ховор, 28 зүйл дунждаж, 10 зүйл элбэгт тооцогдож байна. Нэн ховор шувуунаас 1 зүйл 1997 оны Монгол улсын Улаан номонд тусгагдсан байдаг.

Зуслангийн бүс нутагт тэмдэглэгдсэн шувуудын 1 зүйл 1997 (хар өрөвтөс) Монгол улсын Улаан номонд орсон бөгөөд зарим нь CITES, CMS ба RAMSAR зэрэг олон улсын хамтран хэрэгжүүлэх конвенцуудад тусгагдсан байгаа нь дээрх зүйлүүдийг энэ нутагт байлгах талаар зохистой арга хэмжээ авах хэрэгтэйг харуулж байна.

 

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/96/Pyrrhula_pyrrhula_bl1.jpg

Алаг шаазгай

Улаанхушуут жунгаа

Эгэл зана

Зураг 3. Зуслангийн бүс орчмын зарим суурин шувууд

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5d/Anas_platyrhynchos_male.jpg

http://www.joefuhrmanphoto.com/birds/bird-photos/Common_Merganser_MG_2497.jpg

Зэрлэг нугас

Хондон ангир

Хумхин бохио

Зураг 4. Зуслангийн бүс орчмын зарим нүүдлийн шувууд

 

Хүснэгт 2

Зуслангийн бүсийн шувуудын зүйлийн бүрдэл экологийн онцлог

Зүйлийн нэр

 

СН

НН

ҮҮ

ӨВ

Т

Оршин амьдрах хэлбэр

1

Ciconia nigra

УН. Сэлбэ голын эх орчмын хөндий, чийглэг нуга

 

 

 

 

 

 

Хар Өрөвтас

-

1

1

-

-

Rr

Black Stork

 

 

 

 

 

 

2

Tadorna ferruginea

УН. Жижиг нуур, цөөрөм, гол, намгархаг газар, уулын энгэр

 

 

 

 

 

 

Хондон Ангир

-

1

1

-

-

Сс

Ruddy Snelduck

 

 

 

 

 

 

3

Anas platyrhynchos

УН. Эргээрээ зэгстэй жижиг цөөрөм, голоор

 

 

 

 

 

 

Зэрлэг нугас

-

1

1

-

-

Rr

Mallard

 

 

 

 

 

 

4

Anas strepera

УН. Голын хөндийн зэрэстэй тохой, тойрмоор тохиолдоно.

 

 

 

 

 

 

Бор нугас

-

1

1

-

-

Rr

Gadwall

 

 

 

 

 

 

5

Mergus merganser

УН. Сэлбэ голын бургастай, жижиг цүнхээл усаар тархсан

 

 

 

 

 

 

Хумхин бохио

-

1

1

-

-

Rr

Common Merganser

 

 

 

 

 

 

6

Milvus migrans

МБ. Уул тал, хээр, хот айл, бүх суурин газар

 

 

 

 

 

 

Сохор элээ

-

1

1

-

-

Сс

Black Kite

 

 

 

 

 

 

7

Circus cyaneus

УН. Чийглэг нуга, хамгархаг газар

 

 

 

 

 

 

Саарал хулд

1

-

-

1

-

r

Marsh Hawk

 

 

 

 

 

 

8

Accipiter nisus

МБ. Шилмүүст ба холимог ой, голын хөндийн бургас

 

 

 

 

 

 

Морин харцага

1

-

-

1

-

C

Eurasian  Sparrow Hawk

 

 

 

 

 

 

9

Buteo hemilasius

ХТ. Уулын хээр

 

 

 

 

 

 

Шилийн сар

1

-

1

-

-

r

Upland Buzzard

 

 

 

 

 

 

10

Falco naumanni

ХТ. Уулынн хээр, хээр, хээржсэн газрууд

 

 

 

 

 

 

Зээрд шонхор

1

-

-

-

1

Rr

Lesser kestrel

 

 

 

 

 

 

11

Perdix dauurica

ХТ. Уулын хээр, хээр, бут сөөгт хуурайсаг довцог

 

 

 

 

 

 

Дагуур ятуу

1

-

1

-

-

С

Daurian Partridge

 

 

 

 

 

 

12

Coturnix japonica

ХТ. Голын хөндий, уулын хээрийн чийглэг нуга, хээр

 

 

 

 

 

 

Наран бөднө

-

1

-

-

1

Rr

Japanese Quail

 

 

 

 

 

 

13

Anthropoides virgo

ХТ. Уулын хээр, голын хөндий, ус намагтай газар

 

 

 

 

 

 

Өвөгт тогируу

-

1

1

-

-

r

Demoiselle Crane

 

 

 

 

 

 

14

Vanellus vanellus

УН. Голын хөндий, намаг шалбаагтай хоолтой, чийглэг нуга

-

1

-

-

1

 

Умардын хавтгаалж

r

Northern Lapwing

 

15

Charadrius dubius

УН. Гол, цөөрмийн эрэг, зарим тогтонги ус

 

 

 

 

 

 

Нарийн хиазат

-

1

1

-

-

r

Little Ringed Plover

 

 

 

 

 

 

16

Tringa ochropus

УН. Голын шугуй

 

 

 

 

 

 

Сүүлцагаан хөгчүү

-

1

-

-

1

С

Green Sandpiper

 

 

 

 

 

 

17

Tringa glareola

УН. Голын хөндийн тогтонги ус, жижиг нуур

-

1

-

-

1

r

Шугуйн хөгчүү

Wood Sandpiper

18

Actitis hypoleucos

УН. Гол, горхи, цөөрмийн эргээр

 

 

 

 

 

 

Эгэл хайргын хөгчүү

-

1

1

-

-

С

Common Sandpiper

 

 

 

 

 

 

19

Gallinago gallinago

УН. Гол, нугын өндөр өвст намгархаг, чийглэг нуга

 

 

 

 

 

 

Шөвгөн хараалж

-

1

1

-

-

r

Common Snipe

 

 

 

 

 

 

20

Sterna hirundo

УН. Жижиг загастай гол, цөөрөм

 

 

 

 

 

 

Эгэл хараалай

-

1

1

-

-

r

Common  Tern

 

 

 

 

 

 

21

Columba rupestris

ХА. Хад чулуутай толгод, уулын энгрийн хад асгатай газрууд

 

 

 

 

 

 

Хадны тагтаа

1

-

1

-

-

Сс

Blue Hill Pigeon

 

 

 

 

 

 

22

Streptopelia orientalis

МБ. Голын хөндийн ой, шугуй

 

 

 

 

 

 

Дорнын хүүрзгэнэ

-

1

1

-

-

Rr

Oriental turtle Dove

 

 

 

 

 

 

23

Cuculus canorus

МБ. Ой мод, бут сөөгтэй ихэнх нутаг

 

 

 

 

 

 

Эгэл хөхөө

-

1

1

-

-

С

Common Cuckoo

 

 

 

 

 

 

24

Athene noctua

ХА. Хад асгатай уулс, толгодууд, уулын хээр, зуслангийн байр

 

 

 

 

 

 

Хотны бүгээхэй

1

-

1

-

-

r

Little Owl

 

 

 

 

 

 

25

Caprimulgus europaeus

МБ. Мод буттай газрууд, бут сөөгт уулын хээр, голын хөндийн ой

 

 

 

 

 

 

Өрнийн эргүүбор

-

1

-

-

1

Rr

European Nightjar

 

 

 

 

 

 

26

Upupa epops

ХА. Хад асгатай уул, уулсын энгэр, бэл, голын хөндий, зуслан газар

 

 

 

 

 

 

Бөвөөлжин өвөөлж

-

1

1

-

-

С

Eurasian Hoopoe

 

 

 

 

 

 

27

Dendrocopus  minor

МБ. Хэнтийн ой хөвч, голын хөндийн бургас, хайлааст газар

 

 

 

 

 

 

Цоохор тоншуур

1

-

1

-

-

r

Lesser Spotted woodpecker

 

 

 

 

 

 

28

Alauda arvensis

ХТ. Чийглэг, хуурай, хуурайсаг нуга, дэрстэй хоолой

 

 

 

 

 

 

Боролзой богширго

-

1

1

-

-

r

Northern or Common Skylark

 

 

 

 

 

 

29

Eremophila alpestris

ХТ. Уулын хээр, энгэр бэл

 

 

 

 

 

 

Шороон  эвэртболжмор

1

-

1

-

-

Сс

Shore or Horned Lark

 

 

 

 

 

 

30

Hirundo rustica

УН. Чийглэг нуга, намгархаг газар, нуур, голын хөндий

 

 

 

 

 

 

Асрын алтанхараацай

-

1

1

-

-

r

Barn or Common Swallow

 

 

 

 

 

 

31

Calandrella cinerea

ХТ. Голын хөндий, хээр тал, хуурай хээр

-

1

1

-

-

С

Талын жиргэмэл

Greater Short-toed Lark

32

Motacilla cinerea

УН. Уулын гол горхины эрэг, ус, нуурын орчим

 

 

 

 

 

 

Уулын цэгцгий

-

1

1

-

-

С

Grey Wagtail

 

 

 

 

 

 

33

Motacilla alba

УН. Чийглэг нуга, голын эрэг, ус, намагтай газар

 

 

 

 

 

 

Хөх цэгцгий

-

1

1

-

-

С

White or Pied Wagtail

 

 

 

 

 

 

34

Motacilla flava

МБ. Бут сөөгт намгархаг нуга

-

1

-

-

1

r

Шар цэгцгий

Yellow Wagtail

35

Anthus richardi

ХТ. Чийглэг, хуурай, хуурайсаг нуга, дэрстэй хоолой

 

 

 

 

 

 

Хээрийн шийхнүүхэй

-

1

1

-

-

С

Richard’s Pipit

 

 

 

 

 

 

36

Anthus campestris

ХТ. Элс, шавар хөрстэй задгай хээр

 

 

 

 

 

 

Талын шийхнүүхэй

-

1

1

-

-

r

Tawny Pipit

 

 

 

 

 

 

37

Lanius cristatus

МБ. Нуга, ойн цоорхойн бутлаг ургамалтай голын хөндий

 

 

 

 

 

 

Ухаа дунхай

-

1

1

-

-

С

Brown Shrike

 

 

 

 

 

 

38

Bombycilla garrulus

МБ. Ой хөвч, жимсний модтой голын шугуй

 

 

 

 

 

 

Шивэр энхэтбялзуухай

-

1

1

-

-

r

Bohemian Waxwing

 

 

 

 

 

 

39

Prunella fulvescens

ХА. Голын хөндийн нуга, уулын бэл хормой, хад чулуутай газрууд

 

 

 

 

 

 

Шарга хайруулдай

1

-

1

-

-

r

Siberian Accentor

 

 

 

 

 

 

40

Oenanthe oenanthe

ХТ. Чулуурхаг хуурай хээр, өндөр уулын нуга, уулын хээр, говирхог газар

 

 

 

 

 

 

Адууч чогчиго

-

1

1

-

-

С

Northern Wheatear

 

 

 

 

 

 

41

Oenanthe isabellina

ХТ. Хуурай хээр, шалархаг говь, уулын бэл хормой

 

 

 

 

 

 

Бүжимч чогчиго

-

1

1

-

-

С

Isabelline Wheatear

 

 

 

 

 

 

42

Phoenicurus auroreus

МБ. Сийрэг ой, голын хөндийн чийглэг нугын бут сөөг

 

 

 

 

 

 

Дагуур галсүүлт

-

1

1

-

-

С

Daurian Redstart

 

 

 

 

 

 

43

Luscinia calliope

МБ. Ойн цоорхой, голын хөндийн ой, хушин ой

 

 

 

 

 

 

Өнгөлүүрт гургалдай

-

1

1

-

-

r

Siberian Rubythroat

 

 

 

 

 

 

44

Turdus ruficollis

МБ. Сийрэг шилмүүст ой, навчит ой, голын хөндий

-

1

-

-

1

С

Улаангүеэ хөөндэй

Red-throated Thrush

45

Turdus atrogularis

МБ. Сийрэг шилмүүст, навчит ой, холимог ой, хөндийн ой

-

1

-

-

1

r

Хар гүеэхөөндэй

Black-throated Thrush

46

Turdus naumanni

МБ. Шинэсэн ба нарсан ой, хусан төгөл, голын хөндийн шугуй

-

1

-

-

1

С

Науманны хөөндэй

Naumann’s Thrush

47

Sylvia curruca

МБ. Ойн цоорхой, тал хээр, голын хөндийн бут сөөгт газар

 

 

 

 

 

 

Тарчигнаа зэржигэнэ

-

1

-

-

1

r

Lesser Whitethroat

 

 

 

 

 

 

48

Phylloscopus borealis

МБ. Шилмүүст ба холимог ой, торлог, бут сөөгт газар

 

 

 

 

 

 

Умардын дууч шувуу

-

1

1

-

-

r

Arctic Warbler

 

 

 

 

 

 

49

Phylloscopus trochiloides

МБ. Холимог ба навчит ой, бургас бут сөөгт газар

 

 

 

 

 

 

Ногоовор дуучшувуу

-

1

1

-

-

r

Greenish warbler

 

 

 

 

 

 

50

Phylloscopus proregulus

МБ. Голын хөндийн шугуй, шилмүүст ой

-

1

-

-

1

r

Жирхэн дуучшувуу

Pallas’ Leaf-warbler

51

Ficedula parva

МБ. Навчит, холимог ба шилмүүст ой, торлог

 

 

 

 

 

 

Хурган намнаа

-

1

1

-

-

r

Red-breasted or Red-throated

 

 

 

 

 

 

52

Aegithalos caudatus

МБ. Холимог ба навчит ой, голын хөндийн бургас бут сөөгт газар

 

 

 

 

 

 

Сүүлт хөхбухандай

1

-

1

-

-

С

Long-tailed Tit

 

 

 

 

 

 

53

Parus palustris

МБ. Шинэсэн ой, голын хөндийнн бургас

 

 

 

 

 

 

Хартолгой хөхбух

1

-

-

1

-

С

Marsh Tit

 

 

 

 

 

 

54

Parus montanus

МБ. Бүх төрлийн ойтой гаүрууд, ойн захын, голын хөндийн торлог

 

 

 

 

 

 

Хүрэнтолгойт хөхбух

1

-

-

1

-

С

Willow Tit

 

 

 

 

 

 

55

Parus major

МБ. Холимиог ба навчит ой, голын хөндийн бургас, торлог

 

 

 

 

 

 

Их хөхбух

1

-

1

-

-

С

Great Tit

 

 

 

 

 

 

56

Parus cyanus

МБ. Навчит ба холимог ой, голын бургас

 

 

 

 

 

 

Номин хөхбух

1

-

1

-

-

С

Azure Tit

 

 

 

 

 

 

57

Sitta europaea

МБ. Гол төлөв шилмүүст ой, бусад төрлийн ой, голын хөндийн бургас, хайлаас

 

 

 

 

 

 

Өрнийн Тоншголжин

1

-

-

1

-

r

Eurasian Nuthach

 

 

 

 

 

 

58

Emberiza leucocephala

МБ. Ойн цоорхой, мод бэлтгэсэн газар, шилмүүст ойн зах, голын хөндийн мод, бутат газар

 

 

 

 

 

 

Цагааншанаа хөмрөг

1

-

1

-

-

С

Pine Bunting

 

 

 

 

 

 

59

Emberiza cioides

МБ. Мод бут сөөгт уулын чулуурхаг энгэр, ойн цоорхой, голын хөндий

 

 

 

 

 

 

Шархөмсөг хөмрөг

1

-

1

-

-

r

Meadow Bunting

 

 

 

 

 

 

60

Emberiza aureola

МБ. Ойн цоорхой, голын хөндийн татам, чийглэг нуга

 

 

 

 

 

 

Шар элэгт хөмрөг

-

1

1

-

-

С

Yellow-breasted Bunting

 

 

 

 

 

 

61

Acanthis hornemannii

ХА. Голын хөндийн ой

 

 

 

 

 

 

Шунхан цэгцүүхэй

1

-

-

1

-

r

Hoary or Arctic Redpoll

 

 

 

 

 

 

62

Uragus sibiricus

МБ. Голын хөндийн ой, бургасан шугуй

 

 

 

 

 

 

Үүрэн сүүлтзана

1

-

1

-

-

С

Long-tailed Rosefinch

 

 

 

 

 

 

63

Carpodacus erythrinus

МБ. Ойн цоорхой, сөөгт газар, уулын нуга, голын хөндийн нуга

 

 

 

 

 

 

Улаавар бужмар

-

1

1

-

-

С

Common Rosefinch or Grosbeak

 

 

 

 

 

 

64

Pyrrhula pyrrhula

МБ. Голын хөндийн ой

 

 

 

 

 

 

Эгэл зана

1

-

-

1

-

С

Northern Bullfinch

 

 

 

 

 

 

65

Fringilla montifringilla

МБ. Шилмүүст ойн бүс, уулын хээрийн хад чулуурхаг газар

-

1

-

-

1

r

Алаг бужирга

Brambling

66

Spinus spinus

МБ. Шилмүүст ой

-

1

-

-

1

r

Эгэл ногоолзой

Eurasian Siskin

67

Loxia curvirostra

МБ. Хуш, шинэст шилмүүст ой, голын хөндийн ой

1

-

-

-

1

r

Гацуурын солбинхушуут

Red Crossbill

68

Coccothraustes coccothrausres

МБ. Холимог ба шилмүүст ой, голын хөндийн ой

 

 

 

 

 

 

Банхар булжуухай

-

1

-

1

-

С

Hawfinch

 

 

 

 

 

 

69

Passer domesticus

МБ. Хот, суурин газар, зуслан

 

 

 

 

 

 

Оронгийн боршувуу

1

-

1

-

-

Сс

House Sparrow

 

 

 

 

 

 

70

Passer montanus

МБ. Мод буттай газрууд, бут сөөгт уулын хээр, голын хөндийн ой, суурин газрууд

 

 

 

 

 

 

Хээрийн боршувуу

1

-

1

-

-

Сс

Eurasian Tree Sparrow

 

 

 

 

 

 

71

Sturnus vulgaris

МБ. Голын хөндийн шугуй, жимс жимсгэний бут сөөг

 

 

 

 

 

 

Хар тодол

-

1

-

-

1

Rr

Common or Eurasian Starling

 

 

 

 

 

 

72

Sturnus cineraceus

МБ. Холимог ба навчит ой, ойн цоорхой, мод огтолсон газар, голын хөндий

 

 

 

 

 

 

Бор тодол

-

1

-

-

1

r

White-cheeked or Gray Starling

 

 

 

 

 

 

73

Pica pica

МБ. Мод буттай газрууд, бут сөөгт уулын хээр, голын хөндийн ой

 

 

 

 

 

 

Алаг шаазгай

1

-

1

-

-

Cc

Black-billed Magpie

 

 

 

 

 

 

74

Pyrrhocorax pyrrhocorax

ХА. Элгэн хад, хад асгатай модгүй уул, чулуурхаг эгц эрэг, зуслангийн байрны хонгил

 

 

 

 

 

 

Улаанхушуут жунгаа

1

-

1

-

-

Сс

Red-billed Chough

 

 

 

 

 

 

75

Corvus  dauuricus

МБ. Голдоо хонгил, өмх бүхий модтой үүрлэхэд аятай голын хөндийн чийглэг нуга

 

 

 

 

 

 

Алагтуу хэрээ

-

1

1

-

-

r

Daurian Jackdaw

 

 

 

 

 

 

76

Corvus frugilegus

МБ. Нуга, хээр, голын хөндийн ойн төгөл

 

 

 

 

 

 

Турлиах хэрээ

-

1

1

-

-

С

Eurasian Rook

 

 

 

 

 

 

77

Corvus corone

МБ. Бүх төрлийн ой, голын хөндийн бургас

 

 

 

 

 

 

Хар хэрээ

1

-

1

-

-

Сс

 Carrion Crow

 

 

 

 

 

 

78

Corvus corax

МБ. Модлог ургамалтай хээр, ой хөвч, голын хөндийн ой, хад цохиот газар

 

 

 

 

 

 

Хон хэрээ

1

-

1

-

-

Сс

Common Raven

 

 

 

 

 

 

Нийт

 

28

50

53

8

17

 

Тайлбар:МБ-мод бут, УН-ус намаг, ХТ-хээр тал, ХА-хад асга.

Rr-нэн ховор, r-ховор, Cc-элбэг, C-ердийн,

 

Сүүлийн үед зуслангийн бүс ба түүний орчмын дэвсгэр нутагт хувь хүмүүсийн малын тоо толгой олширч бэлчээр ашиглалт ихэссэнээс шалтгаалж нугад зарим зүйл шувуудын тохиолдох явдал эрс буурсан. Зуслангийн бүсэд орших голын хөндийнүүдэд байгаа нуга багасаж байгаа явдал голын эргийн ширэг багасах, хайргатай голдрил ихсэх, хуурай хээрийн шинжтэй болоход ихээхэн нөлөөлнө.

Хоёр нутагтан болон мөлхөгчид

            Зуслангийн бүс нутагт монгол бах-Buffo raddei, шивэр мэлхий-Rana amurensis (одоо нэн ховор) гэсэн 2 зүйл хоёр нутагтан, Зулзагат гүрвэл-Lacerta vivipara (нэн ховор болсон), Бамбай хоншоорт могой-Aqkistrodon halys гэсэн 2 зүйл хэвлээр явагчид тохиолдоно (Хүснэгт 3). Монгол оронд тэмдэглэгдсэн хэвлээр явагч зулзагалагч гүрвэл нь ганцаараа амьд зулзага төрүүлдэг бөгөөд  Монгол улсын  Улаан  ном  (1997),  ховор  зүйл  амьтны  жагсаалтанд тусгагдсан. Энэ амьтны тархцын хувьд бие биенээсээ ихээхэн алслагдмал байдаг.     Сүүлийн 20 гаруй жилд хойд чиглэлийн зуслан эрчимтэй баригдаж эхэлсэн нь хоёр нутагтан, хэвлээр явагчдын хэвийн оршин байх нөхцөлийг эвдэж эрс доройтуулжээ. 1970-1980 оны үед Сэлбийн зүүн эргээр тохиолдож байсан хонин гүрвэл үзэгдэхээ больжээ. Харин угаас ховор тохиолддог, нуугдмал Зулзагат гүрвэлийн байдал тодорхойгүй байна. Могойноос Бамбай хоншоорт могой тохиолдох ба уулын энгэр, бэлийн хуурай хээрүүд, голын хөндийн мэрэгч элбэгтэй газруудаар цөөнгүй тааралдах ба шувуудын ангаахай, дэгдээхийг, тэр ч байтугай бор шувууны багийн бие гүйцсэн жижиг шувуудыг барьж байсан тохиолдол бий.

            Хүснэгт 3

Зуслангийн бүс орчмын ноёр нутагтан, мөлхөгчид

 

Латин нэр

Зүйлийн нэр

Олон улсын үнэлгээ

Бүс нутгийн үнэлгээ

Тархалт

МУ-ын улаан ном 1997

Анги Хоёр нутагтан

Баг Сүүлгүй хоёр нутагтан

Овог Бахынхан

1

Bufo raddei

Монгол бах

Анхааралд өртөхөөргүй

Анхааралд өртөхөөргүй

Элбэг

-

Овог Мэлхийнхэн

2

Rana amurensis

Шивэр мэлхий

Анхааралд өртөхөөргүй

Анхааралд өртөхөөргүй

Элбэг

-

Мөлхөгчдийн анги

Салбар баг Гүрвэл

Овог Жинхэнэ гүрвэлийнхэн

3

Zootoca vivipara

Зулзагалагч гүрвэл

Анхааралд өртөхөөргүй

Анхааралд өртөхөөргүй

Элбэг

-

4

Eremias argus

Монгол гүрвэл

Үнэлгээ хийгдээгүй

Анхааралд өртөхөөргүй

Элбэг

-

Салбар баг Могой

Овог Хорчигнуурт могойнхон

5

Aqkistrodon halys

Бамбай хоншоорт могой

Үнэлгээ хийгдээгүй

Анхааралд өртөхөөргүй

Элбэг

-

 

Загас болон Сээр нуруугүйтэн

            Улиастай, Сэлбэ, Гацуурт зэрэг голын усны хөвөгч амьтад (планктон) маш ядмаг, голын эрэг орчмын ургамалтай тогтуун усанд жараахайн төрлөөс: Ердийн варлан-Phoxinus phoxinus, Сахалт эрээлж-Noemacheilus barbatulus, Шивэр яралж-Cobitis taenia sibirica гэсэн 3 зүйл загас (1960-аас 70 -аад оны үед дээрх зүйлүүдэс гадна Шивэр хадран-Thymallus arcticus байсан) байна (Хүснэгт 4).

Усны ёроолын бентос амьтдаас: Хагас хатуу далавчтаны багийн ус хэмжигч бясаа, Хос далавчтаны багийн шумуулын авгалдай, усны шавжийн төлөөлөгч сонын авгалдай, зөөлөн биетэний төрлийн дун, цөөн тооны өргөс хорхой, хануур хорхой байна.

Хүснэгт 4

Зуслангийн бүс нутгийн загас

д/д

Латин нэр

Зүйлийн нэр

Бүс нутгийн үнэлгээ

Тархалт

Баг Мөргөтөн

Овог Эрээлжийнхэн

1

Barbatula toni

Сахалт эрээлж

Анхааралд өртөхөөргүй

Элбэг

Овог Яралжийнхан

2

Cobitis taenia sibirica

Шивэр яралж

Анхааралд өртөхөөргүй

Элбэг

Овог Мөрөгийнхөн

3

Phoxinus phoxinus

Ердийн варлан

Анхааралд өртөхөөргүй

Элбэг

 

 

Сонын авгалдай

Дун

Усны бясаа

 

Зураг 5. Сэлбэ голын усны амьтад

Сахалт эрээлж

Варлангийхан

Зураг 6. Сэлбэ голын загас

 

Шавж:

Зуслангийн бүс нутагт Coleoptera - Хатуу далавчтан, Tenebrionidae- Хар цохын овог, Halyscelisrugofronis -Үрчлээ духт нүүгээ, Meloidae - Буглаа цохын овог, Epicuata dubia - Хар буглаа цох , Scarabaeidae - Илтсэн сахалт цохын овог , Amphimallon - VI сарын жуулга, Curculionidae – Шөвгөр цохын овог, Hymenoptera - Сарьсан далавчтан, Forimicidae-Шоргоолжны овог, Tetramorium-Хар шоргоолж, Locusta migratoria царцаа  зэрэг зүйл шавж элбэг тохиолдоно(Зураг 7).

Хатуу далавчтан

Царцаа

Хар шоргоолж

Зураг 7 Шавж

- share

Сэтгэгдэл (0)